Adnan Şenel

 

 

SOVYET ÖYKÜ SEÇKİSİ / Antoloji

 

 

 Tolstoy, Dostoyevski, Gogol, Çehov, Turgenyev, Gorki, Soljenitsin gibi her biri dev sayılan kalemleri bağrından çıkaran Rus edebiyatı, bilindiği gibi iki ana döneme ayrılmıştır. İlki, Çarlık dönemidir, ikincisi de 1917’de bu çarlık yönetiminin alaşağı edilip komünist sistemin yerleştirildiği Sovyetler dönemidir.  Gerek Çarlık, gerekse Sovyet dönemlerinde yazılan eserler bu dönemlerin siyasi, idari, sosyolojik ve psikolojik atmosferlerinden etkilenmiş; edebiyat adamları da hikâyelerinde, romanlarında, şiirlerinde bu etkilenişi doğrudan ya da dolaylı şekilde dile getirmişlerdir.

Rus edebiyatının ve mensuplarının ne kadar güçlü kalemler olduklarını biliyoruz. Özellikle de romanları aracılığıyla… Dünyanın her yerinde olduğu gibi, ülkemizde de öncelik ve ilgi, “roman” türüne yoğunlaştığı için öyküler ve öykü yazarlarıyla ilgili bilgimiz ve dağarcığımız pek fazla değildir. Dolayısıyla, biz aslında Rus edebiyatı denildiğinde buzdağının sadece üst tarafını anlıyor ve görüyoruz. Oysa suyun altında çok daha büyük ve etkili bir kesim daha var.

Mamafih, bunu fark edemeyişimizin ya da göremeyişimizin tek ve asıl kabahatlisi biz değiliz. Bugüne kadar Rus edebiyatından Türkçeye sadece bilindik kült yazar ve eserlerinin çevrilmesi, adı azı duyulmuş ve “ticari” getirisi olmayacağına inanılan edebiyatçılara önem verilmemesi, bizim bu kişileri ve eserlerini tanıyamamamıza yol açmıştır.

İşte bu eksikliği ve yanlışlığı bir nebze de olsa giderecek bir kitap, Bengü Yayınları (Ankara 2017) tarafından bizlere sunuldu (Bu yayınevinin özellikle Orta Asya, Kafkasya ve Balkanlar’daki Türk topluluklarına ait edebî eserleri dilimize kazandırdığını da belirtelim).

Elimizdeki “Sovyet Öykü Seçkisi” adlı 600 sayfalık dev hacimli kitap, bugüne kadar çoğumuzun (bir ikisi hariç) adını duymadığı, eserlerini okumadığı yazarların öykülerinden oluşuyor. Prof. Dr. Ayla Kaşoğlu ile Doç. Dr. Gamze Öksüz editörlüğünde hazırlanan kitapta her biri farklı kişilerce tercüme edilen, yirmi beş yazardan yirmi beş öykü yer alıyor.

Başlangıç kısmında editörlerinden de belirttiğe üzere, kitaptaki seçkide, “Sovyet edebiyatının oluşum temellerinin atıldığı dönem olan ilk çeyrek” baz alınmış. Yani dördü hariç yazarların çoğu 1900 yılı öncesi doğmuş ve öykülerinin tarihi de yine çoğunlukla devrim sonrası Sovyetler dönemine ait.  

Kitapta öyküleri yer alan yazarları verelim: Veresayev, Çapigin, Prişivin, Şişkov, Bajo, Çyorniy, Grin, Kasatkin, Tolstoy, Belyayev, Zamyatin, Yozkin, Makarenko, Seyfulinka, Bulgakov, Furmanov, Malişkin, Pilnyak, Tinyakov, Petrov, Levin, Platonov, Vişnevskiy, Katayev, Gaydar…

Öykülerin çoğu “uzun öykü”. Aşina olduğumuz üzere, Rus öykücülüğüne has, her biri “kısa roman” tadında ve hacminde, bol diyaloglu ve durum romanları. Bilhassa devrim sonrası Sovyet toplumundaki sosyal, kültürel, psikolojik değişimler ve bunların insanlara yansıması bu öykülerde -yarı açık, yarı üstü kapalı- şekilde dile getiriliyor.

“Sovyet Öykü Seçkisi”, edebiyatı ve özellikle de öykü türünü sevenlerin el altında tutacakları ve zaman zaman açıp bir öykü eşliğinde hoşça vakit geçirecekleri ve edebiyatın tadını alacakları bir çalışma.

---

(Kurgan Edebiyat, Sayğı: 42, Mart-Nisan 2018)