Ayşe Filiz Yavuz

 

 

TEMBİHNAMELER / Sivas Valisi Halil Rıfat Paşa


 

TEMBİHNAMELER

Sivas Valisi Halil Rıfat Paşa ve Tembihnameleri

3. Baskı

Sivas İli, Sanat, Kültür, Araştırma Vakfı (SİSKAV)

Yayın No: 3

Sivas 2002

91 sayfa

 

‘Gidemediğin yer senin değildir.”

Bu sözün sahibi olan ünlü Halil Rıfat Paşa oldukça farklı bir vali. Hakkında oldukça fazla yorum yapılan ve unutulmayan bir şahsiyet. Sadece üstteki sözü bile paşayı hatırlamaya, anmaya ve rahmet okumaya değer kılıyor.

Kitap Sivas valiliği tarafından da desteklenerek basılmış. Önsözünde o dönemdeki Sivas Valisi Lütfullah Bilgin ve eski vali Lütfü Tuncel’in önsözleri, takdimler, paşanın biyografisi var. Kitapta paşanın o dönemde yaptıkları anlatılmadan önce, Sivas ilinin tarihi, coğrafyası, o dönemdeki sosyoekonomik-kültürel durumu da anlatılmış. Bir valinin yaptıkları bugünün şartları ile değerlendirilemez. Bu yüzden kitap doğru bir değerlendirme için iyi bir yol seçmiş.

Sonra valinin yaptıkları o dönemdeki tembihnameler (aslında yerel yöneticilere yazdığı talimatlar-emirler) kendi dili ile, sonra bugünün Türkçesi ile kitaba eklenmiş.

Fotoğraflarla da desteklenmiş.

Paşa selim huylu ancak devlet denince akan suların durduğu ve taviz vermediği bir şahsiyet. Çok çalışkan. Onun için nerede ne zaman bulunacağı belli olmayan bir kişilik olarak bahsediliyor. Yaptırdığı imar, kültür, yol işlerinin denetimini ihmal etmeden kendisi atıyla yapıyor. Ne zaman ve nerede görüleceği bilinmediği ve kaytaranları da affetmediği için herkes biraz da korkusundan düzgün çalışmaya devam ediyor.

Denetim, kontrol sistemini iyi kurmuş. İşini yapmayan yöneticiyi de, vatandaşı da cezalandırıyor. Mesela ormana, çevreye çok hassas. Ormanı yakanı, yakanı bildirmeyeni cezalandırıyor. Yakan bulunmaz ise ormanı korumayan o bölgenin köylüsünü yanan miktar kadar orman alanını yeniden dikmedikçe rahat bırakmıyor.

İlin imarı, gelişimi için devletten para talep etmeden, her bölgenin yakın köylüsünü o işi yapmak üzere görevlendiriyor.

Paşanın yaptıkları hem kanunu (tembihname/ talimatname) yapan, hem uygulayan, hem kontrol eden, hem de yapmayanı cezalandıran bir iş. Devletin tam kendisi aslında. Yasama, yürütme ve denetim mekanizması çok sıkı.

Görevini yapmayan alt kademesindeki yöneticileri hemen görevinden azleden bir vali.

Vali yeniliklere açık ve bilimsel kafası olan biri. Saban ve kotan sistemi ile hangisinin daha fazla verimli olduğunu hem incelettiren, araştıran ve ona göre karar verilecektir diyen biri. Kızağı hiç bilmeyen, kışın yolları kapanan köy ve kazalarda kızak sistemini getiren, yapılan yollarda bozulmalara yol açacak ağaç kütükleri ile ortaya çıkan tahribata karşı tedbir ve yaptırım uygulayan bir vali.

Okul, eğitim, temizlik, köylerin mamur-temiz ve yeşil hale gelmesi onun için çok önemli. Her köye bir okul açılması, köy sokaklarında boş gezen çocuk görmeyi yasaklaması, okul yeri yoksa muhtarın mutlaka bir yer tahsis etmesi konusundaki sıkı talimatı çok dikkat çekici.

O dönem için yaptırdığı, açtırdığı yol bugün için bile muazzam. Hem de el ile , kazma ile kayalar, dağlar delinerek yapılan yollar. Yaptırdığı köprüler halen ayakta,

Daha fazla ayrıntı için kitabı okumak gerek. Rahat okunan, okudukça paşanın büyüklüğü daha iyi anlaşılan bir vali. Osmanlı döneminde eceli ile ölen az sayıdaki validen birisi. Mutasarrıflık, sadrazamlık gibi görevler de yapmış ve kendi yetenek ve yaptıklarındaki başarı veya başarısızlıkları kendisi söyleyebilecek kadar da özgüven ve dürüstlüğe sahip.

Örnek bir valilik, yöneticilik yapan Halil Rıfat Paşa’nın hayatı ve bu küçük el kitabı okunmaya değer.

----- 

 

Haziran 2021/ Kırklareli

Ayşe Filiz Yavuz